كرد ، نهضت كرد چون منظورهاى مقدسى داشت ، ولى ما در سى سال پيش و پدران ما در پنجاه سال پيش ارزش اين [ كار ] را درك نمىكردند . مثلًا مرحوم سيد جمال الدين اسدآبادى كه در حدود هفتاد سال پيش ( ظاهراً فوت اين مرد در 310 است ، 14 سال قبل از مشروطيت ) قيام كرد و يك نهضت اسلامى در كشورهاى اسلامى بپاكرد ، شما امروز كه تاريخ اين مرد را مىخوانيد ، مىبينيد اين مرد واقعاً غريب و تنها بوده است . درد اين ملت مسلمان را احساس مىكرد ، دواى اين ملت مسلمان را احساس مىكرد ، ولى خود ملت نمىفهميد ، خود ملت به او دهن كجى مىكرد ، خود ملت او را مسخره مىكرد ، ملت از او حمايت نمىكرد ( اريدُ حياتَهُ وَ يُريدُ قَتلى - عَبيرُكَ مِنْ خَليلِكَ مِنْ مُرادى ) . اما هفتاد سال گذشته است ، تاريخ پشت سر تاريخ [ نوشته مىشود . ] وقتى كه درست زواياى تاريخ روشن مىشود ، مىبينيم عجب ! اين مرد چه چيزهايى را در آن روز مىفهميده كه اكثريت نود و نه درصد ملت ايران نمىفهميده‌اند . شما لااقل آن دو نامه‌اى را كه اين مرد بزرگ ، يكى به مرحوم آيت اللّه ميرزاى شيرازى بزرگ ( اعلى اللَّه مقامه ) نوشته است و يكى هم به عموم علماى ايران به عنوان يك متحد المآل ، مثلًا يكى براى مرحوم حاج شيخ محمد تقى بجنوردى در مشهد ، يكى براى فلان عالم بزرگ در اصفهان و يكى براى فلان عالم بزرگ در شيراز ، اين نامه‌ها را بخوانيد ، ببينيد اين مرد چقدر خوب مىفهميده است ! چقدر درك مىكرده است ! استعمار را چقدر خوب مىشناخته است و چقدر خوب در صدد بيدار كردن اين ملت بوده است ! بگذريد از اين مزخرفاتى كه بعضى از ابزارهاى استعمار هنوز هم دارند مىگويند ، ديگر اين حناها رنگ ندارند . اين نهضت ، مقدس است چون مردى در زمانى پيدا مىشود ، در پشت اين ظواهر حقايقى را مىبيند كه مردم عصر خودش نمىفهميدند و درك نمىكردند . نهضت حسينى چنين نهضتى است . امروز است كه ما درست مىفهميم حكومت يزيد يعنى چه ، معاويه چه كرد و نقشهء امويها چه بود ؟ ولى صدى نود و نه ملت مسلمان در آن روز درك نمىكردند ، مخصوصاً با نبودن وسائل اطلاعاتى كه امروز هست و در گذشته نبود . همان مردم مدينه درك نمىكردند . مردم مدينه روزى فهميدند يزيد چه كسى است و خلافت يزيد يعنى چه كه حسين بن على كشته شد . بعد كه حسين بن على كشته شد ، اينها تكان خوردند : چرا حسين بن على كشته شد ؟ يك هيئت اعزامى از اكابر مردم مدينه به شام فرستادند . در رأسشان مردى است به نام عبد الله بن حنظلهء